Tin tức

Mất khả năng trả nợ có bị truy cứu hình sự không?

Trong thời điểm kinh tế gặp nhiều khó khăn, không ít cá nhân và doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất khả năng trả nợ đúng hạn. Khi khoản nợ đến hạn nhưng người vay chưa thể thanh toán, nhiều người lo ngại có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Vấn đề đặt ra là: mất khả năng trả nợ có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không hay chỉ là tranh chấp dân sự? Bài viết dưới đây phân tích rõ bản chất pháp lý của hành vi không có khả năng trả nợ, các trường hợp có thể bị xử lý hình sự, đồng thời đưa ra hướng xử lý cho cả người vay và chủ nợ theo quy định pháp luật hiện hành.

MỤC LỤC

Toggle

Mất khả năng trả nợ là gì?

Mất khả năng trả nợ là tình trạng người vay không có đủ điều kiện tài chính để thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi đến hạn theo hợp đồng, theo thoả thuận hoặc theo quy định pháp luật. Về mặt dân sự, bên vay có nghĩa vụ trả nợ đúng hạn, nếu không trả đúng hạn thì bên có quyền có thể phát sinh quyền đòi nợ, lãi chậm trả.

Các tình huống mất khả năng trả nợ thường gặp

Người dân có thể vì nhiều lý do khác nhau mà mất khả năng trả nợ. Những tình huống mất khả năng trả nợ thường gặp có thể kể đến như:

Do hoạt động sản xuất, kinh doanh thua lỗ;
Mất việc, giảm thu nhập;
chủ nợ vi phạm nghĩa vụ, người vay nợ không muốn tiếp tục thực hiện nghĩa vụ trả nợ;
Bị tai nạn, bệnh nặng, các sự kiện khách quan khác;
…

Những trường hợp trên về bản chất là tranh chấp, trách nhiệm dân sự giữa các bên với nhau, chưa phải là hành vi có dấu hiệu hình sự. Thực tế có rất nhiều nguyên nhân và trường hợp người vay không trả được nợ. Tuy nhiên, nếu việc mất khả năng trả nợ có dấu hiệu gian dối, lừa đảo, hoặc lợi dụng tín nhiệm để chiếm dụng tài sản, thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo tội danh tuỳ thuộc vào hành vi cụ thể.

Mất khả năng trả nợ có bị truy cứu hình sự không?

Không phải mọi trường hợp mất khả năng thanh toán đều bị truy cứu hình sự. Việc tranh chấp dân sự bị chuyển hoá sang trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chủ ý, thủ đoạn và hành vi cụ thể của người vay, chứ không phải chỉ dựa trên kết quả là không trả được nợ.

Về nguyên tắc, nghĩa vụ trả nợ là vấn đề dân sự. Người cho vay có quyền khởi kiện dân sự để đòi nợ và thực hiện các biện pháp kê biên, thi hành án để yêu cầu người vay trả nợ cho mình.

Tuy nhiên, nếu hành vi của người vay có dấu hiệu cấu thành tội phạm (ví dụ: dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tiền, lợi dụng tín nhiệm rồi bỏ trốn, hoặc cố tình làm mất khả năng trả nợ để chiếm đoạt tài sản,…), thì cơ quan điều tra có thể khởi tố theo các tội quy định trong Bộ luật Hình sự như Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174) hoặc Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175).

Khi nào mất khả năng trả nợ vẫn bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Người mất khả năng thanh toán bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi có dấu hiệu tội phạm. Các trường mất khả năng trả nợ bị truy cứu trách nhiệm hình sự thường gặp như sau:

Dùng thủ đoạn gian dối để vay tiền rồi chiếm đoạt luôn số tiền đã vay: cung cấp thông tin giả, hoặc dùng các thủ đoạn khác để người cho vay tin tưởng và đồng ý cho vay tiền. Trường hợp này có thể cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Vay theo hợp đồng hoặc thoả thuận nhưng sử dụng tiền vay vào mục đích bất hợp pháp dẫn tới không trả được nợ.
Bỏ trốn, cắt đứt mọi liên hệ với chủ nợ: những hành vi này thể hiện rõ tính chất cố ý chiếm đoạt tài sản, không muốn trả nợ chứ không phải là mất khả năng trả nợ.
Không trốn tránh chủ nợ nhưng cố tình không trả tiền đã vay bằng cách né trách, hứa hẹn nhiều lần mặc dù có khả năng trả nợ. Đây có lẽ là tình huống mà các chủ nợ gặp phải nhiều nhất, nếu không biết cách xử lý khéo người dân thường chỉ có thể giải quyết thông qua con đường dân sự thông thường mà không thể tố cáo hình sự.

Nếu người vay thực sự không có khả năng trả nợ do hoàn cảnh khách quan (thua lỗ; tai nạn; bệnh tật;…) và không có hành vi gian dối hay che giấu, thì vụ việc vẫn là tranh chấp dân sự. Người cho vay phải thực hiện giải quyết tranh chấp theo thủ tục tố tụng dân sự, khởi kiện ra Toà án nhân dân có thẩm quyền.

Bị chủ nợ tố cáo không trả nợ, người vay cần làm gì?

Nếu bị chủ nợ tố cáo, khởi kiện với lý do không trả nợ. Người vay cần thực hiện các bước sau để tránh hình sự hoá vụ việc của mình mà vẫn có thể đảm bảo quyền lợi cho bản thân, không làm ảnh hưởng tới quyền lợi của người đã từng giúp đỡ, cho mình vay tiền trong lúc khó khăn

Xác định cơ quan đang giải quyết yêu cầu của chủ nợ: Đầu tiên cần xác định chính xác chủ nợ đang thực hiện các thủ tục cần thiết để đòi nợ tại cơ quan nào? Là khởi kiện dân sự đòi tiền cho vay tại Toà án? hay thủ tục tố cáo hình sự tại cơ quan Công an?
Thu thập, lưu giữ chứng cứ liên quan đến việc vay tiền của mình như: hợp đồng vay, tin nhắn, email, chứng từ chuyển tiền,… Chứng cứ chứng minh hoàn cảnh dẫn tới mất khả năng thanh toán. Chứng cứ thể hiện sự thoả thuận qua lại, trao đổi giữa các bên trong quá trình vay mượn.
Chủ động liên hệ, trao đổi tìm phương án giải quyết với chủ nợ: để tránh vụ việc tranh chấp trở nên căng thẳng, khi xác định được Cơ quan đang tiếp nhận vụ việc, cá nhân, tổ chức liên quan nên chủ động thương lượng, lên phương án để giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng, nhẹ nhàng.
Khi nhận được giấy triệu tập/khởi tố của Cơ quan Công an: nên mời luật sư bảo vệ, bào chữa ngay để bảo vệ quyền và được tư vấn pháp lý ban đầu để vụ việc không bị diễn biến theo chiều hướng xấu.
Không nên tự ý tẩu tán, che dấu tài sản khi đang có tranh chấp.

Chủ nợ nên làm gì khi người vay mất khả năng trả nợ?

Nếu đã đến hạn trả nợ theo thoả thuận mà con nợ không thanh toán đúng hạn thì Chủ nợ cần tỉnh táo trong quá trình đòi nợ, tuân theo trình tự pháp luật, tránh để cảm xúc lấn át thực hiện những hành vi gây ra rủi ro pháp lý cho chính mình:

Kiểm tra hợp đồng và những tài liệu liên quan: hợp đồng vay, biên lai, chứng từ chuyển tiền, cam kết, thoả thuận của các bên để xác định rõ quyền và nghĩa vụ của mỗi bên theo thoả thuận ban đầu và thực tế thực hiện.
Yêu cầu trả nợ bằng văn bản (thư đòi nợ): để có căn cứ về việc đã yêu cầu người vay tiền thực hiện nghĩa vụ thanh toán thì chủ nợ nên yêu cầu trả nợ bằng văn bản hoặc yêu cầu bằng hình thức nào đó thể hiện rõ nội dung và thời gian yêu cầu trả nợ.
Thương lượng, đàm phán giữa hai bên: chủ động đề nghị thương lượng để tạo điều kiện cho con nợ sớm có phương án trả góp, cơ cấu nợ, hoặc có biện pháp khác giải quyết khoản nợ.
Khởi kiện dân sự hoặc trình báo tố giác tội phạm: Nếu sau khi thực hiện các biện pháp cần thiết mà vẫn chưa thể thu hồi được nợ thì tuỳ từng trường hợp của mình chủ nợ có thể lựa chọn phương án nộp đơn khởi kiện tại Toà án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu giải quyết tranh chấp Hợp đồng vay nợ hoặc trình báo ra Cơ quan công an khi hành vi của người vay nợ có dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Liên hệ luật sư tư vấn

Nếu bạn đang ở vị trí người vay và lo sợ việc mất khả năng trả nợ sẽ bị truy cứu hình sự, hoặc chủ nợ muốn bảo vệ quyền lợi, lấy lại tiền cho vay một cách nhanh chóng nhưng vẫn không làm sai pháp luật thì nên nhanh chóng tìm tới Luật sư để nhận được sự tư vấn chính xác nhất. Việc tham khảo ý kiến luật sư giúp người vay hiểu rõ ranh giới giữa tranh chấp dân sự và tội phạm hình sự, đồng thời hỗ trợ chủ nợ có phương án đòi nợ đúng pháp luật. Nhờ đó, cả hai bên giảm thiểu rủi ro và bảo vệ tối đa quyền lợi của mình khi phát sinh tình trạng mất khả năng trả nợ.

Liên hệ Luật sư hình sự Luật Hùng Bách

Tình trạng mất khả năng thanh toán về nguyên tắc là quan hệ dân sự và không đồng nghĩa với việc bị truy cứu hình sự. Chỉ khi người vay có hành vi gian dối, bỏ trốn, hoặc cố ý chiếm đoạt tài sản thì việc không có khả năng trả nợ mới bị xem xét theo các tội danh của Bộ luật Hình sự. Để bảo vệ quyền lợi, cả người vay lẫn chủ nợ cần hiểu rõ quy định pháp luật, chủ động thu thập chứng cứ và lựa chọn phương án xử lý phù hợp. Trong trường hợp phức tạp, việc tham khảo ý kiến luật sư sẽ giúp xác định rõ rủi ro pháp lý và hướng giải quyết hiệu quả nhất.

Liên hệ tới Luật sư của chúng tôi tại Văn phòng, chi nhánh ở: Hà Nội; TP. Hồ Chí Minh; Đà Nẵng, Khánh Hòa; Hà Tĩnh; Nhật Bản;… theo các phương thức sau: