Hình sự

Không đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động có bị đi tù không?

Bảo hiểm xã hội là nghĩa vụ bắt buộc của người sử dụng lao động nhằm bảo đảm quyền lợi an sinh cho người lao động. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn không đóng bảo hiểm xã hội hoặc chậm đóng bảo hiểm xã hội, khiến quyền lợi của người lao động bị ảnh hưởng và làm thất thoát quỹ an sinh. Vì vậy, bài viết dưới đây sẽ phân tích các quy định mới nhất về xử phạt hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự và biện pháp khắc phục khi doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội. Liên hệ ngay tới Luật Hùng Bách theo Hotline 0983.499.828 (zalo) để được tư vấn trực tiếp.

MỤC LỤC

Toggle

Trốn đóng bảo hiểm cho người lao động có bị đi tù không?

Khái niệm “không đóng bảo hiểm xã hội” cho người lao động thường hiểu là người sử dụng lao động không thực hiện đúng nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc cho người lao động theo quy định pháp luật. Tùy vào hành vi cụ thể như không lập danh sách, không đóng hoặc đóng không đầy đủ, đóng muộn có thể được phân thành chậm đóng bảo hiểm xã hội hoặc trốn đóng bảo hiểm xã hội.

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (sửa đổi), từ 01/7/2025 việc chậm đóng và trốn đóng BHXH được phân định rõ ràng: “chậm đóng” là đóng muộn, đóng thiếu sau thời hạn quy định; “trốn đóng” là không lập/không đầy đủ danh sách người lao động tham gia, hoặc không đóng/đóng không đầy đủ sau khi đã được đôn đốc.

Với hành vi “trốn đóng BHXH cho người lao động”, nghĩa là doanh nghiệp gian dối hoặc bằng thủ đoạn khác để không đóng hoặc không đóng đầy đủ BHXH, BHYT, BHTN theo quy định tại Điều 216 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) thì có thể bị xử lý hình sự.

Như vậy, không đóng BHXH nếu thuộc trường hợp “trốn đóng” theo định nghĩa của luật thì có thể bị đi tù. Hình phạt phụ thuộc vào số lượng người lao động bị ảnh hưởng, số tiền BHXH bị trốn, thời gian trốn, và các yếu tố khác theo khung hình phạt của Điều 216 Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp không đóng bảo hiểm xã hội đều bị coi là tội hình sự, nếu chỉ chậm đóng hoặc nợ đọng nhỏ, chưa đạt các tiêu chí hoặc chưa đủ ngưỡng hình sự, thì thường bị xử phạt hành chính.

Doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội bao lâu thì bị khởi tố?

Thời gian hay số ngày nợ bảo hiểm xã hội không phải là yếu tố duy nhất quyết định nợ đóng bảo hiểm sẽ bị khởi tố. Pháp luật hiện nay phân biệt rõ giữa “chậm đóng” và “trốn đóng”. Mỗi hành vi có thể bị xem xét xử lý khác nhau. Theo Luật BHXH 2024, hành vi chậm đóng BHXH bắt buộc hoặc bảo hiểm thất nghiệp được quy định tại Điều 38 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Hành vi trốn đóng BHXH, BHTN được quy định tại Điều 39 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Với hành vi chậm đóng Bảo hiểm xã hội: Bắt buộc đóng đủ số tiền chậm đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền BHXH chậm đóng và số ngày chậm đóng vào quỹ BHXH; Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật; Không xem xét trao tặng các danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng.
Với hành vi trốn đóng BHXH: bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; buộc thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả

Như vậy, không có quy định rõ việc nợ đóng Bảo hiểm xã hội bao lâu thì bị khởi tố. Nếu cần tư vấn rõ hơn về mức phạt có thể bị áp dụng đối với hành vi không đóng Bảo hiểm xã hội của Doanh nghiệp, khách hàng có thể Liên hệ ngay tới Luật Hùng Bách theo Hotline 0983.499.828 (zalo) để được tư vấn trực tiếp.

Trách nhiệm của giám đốc, kế toán trưởng

Trong các doanh nghiệp, người có thẩm quyền và trách nhiệm về nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động thường bao gồm: giám đốc, tổng giám đốc, chủ doanh nghiệp, kế toán trưởng – tức những người quản lý, người chịu trách nhiệm điều hành, quản lý tài chính, nhân sự.

Người sử dụng lao động bao gồm doanh nghiệp/tổ chức có nghĩa vụ đăng ký BHXH cho người lao động, lập danh sách, đóng BHXH, BHTN, BHYT theo quy định.

Nếu giám đốc, kế toán trưởng hoặc người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp thực hiện hành vi gian dối, thủ đoạn để trốn đóng bảo hiểm xã hội, không lập danh sách, không đóng hoặc đóng thiếu, dù đã trừ lương người lao động thì họ chịu trách nhiệm hình sự cá nhân theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.

Ngoài ra, khi doanh nghiệp là pháp nhân vi phạm, pháp nhân đó cũng có thể bị phạt rất nặng theo quy định: phạt tiền từ hàng trăm triệu đến vài tỉ đồng tùy khung. Do vậy, giám đốc, kế toán trưởng không thể trốn tránh trách nhiệm bằng cách đổ lỗi cho doanh nghiệp. Nếu họ trực tiếp chỉ đạo, hoặc đồng phạm với hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội thì vẫn bị xử lý với tư cách cá nhân.

Không đóng bảo hiểm cho người lao động bị xử phạt thế nào?

Tùy theo bản chất hành vi “chậm đóng” hay “trốn đóng” mà mức xử phạt khác nhau:

Hành vi chậm đóng Bảo hiểm xã hội

Người sử dụng lao động phải đóng đủ số tiền chậm đóng, đồng thời nộp thêm lãi 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng và số ngày chậm đóng.

Có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định; ngoài ra doanh nghiệp vi phạm sẽ không được xét tặng danh hiệu thi đua hay khen thưởng.

Hành vi trốn đóng Bảo hiểm xã hội

Với hành vi trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động, nếu đã bị xử phạt hành chính mà vẫn tiếp tục vi phạm thì người có nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động có thể bị phạt tiền và chịu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ vi phạm.

Khung nhẹ: phạt tiền 50 – 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc phạt tù 3 tháng – 1 năm nếu trốn đóng từ 50 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng, hoặc trốn đóng cho 10 – 49 người lao động.
Khung trung bình: phạt tiền 200–500 triệu đồng, phạt tù 6 tháng – 3 năm nếu trốn đóng từ 300 triệu đến dưới 1 tỷ đồng, hoặc cho 50 – 199 người lao động, hoặc tái phạm, hoặc không đóng tiền BHXH đã trích từ lương người lao động.
Khung nặng: phạt tiền 500 triệu – 1 tỷ đồng, phạt tù 2 – 7 năm nếu trốn đóng từ 1 tỷ đồng trở lên hoặc cho 200 người lao động trở lên.
Hình phạt bổ sung có thể là phạt tiền thêm 20 – 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 – 5 năm.

Ngoài ra, theo quy định mới áp dụng từ 01/7/2025, doanh nghiệp bị buộc đóng đủ số tiền trốn đóng, nộp lãi 0,03%/ngày. Như vậy, không đóng BHXH nếu thuộc “trốn đóng” thì có thể dẫn tới phạt hành chính, truy cứu hình sự, thậm chí phạt tù nhiều năm với doanh nghiệp và cá nhân có trách nhiệm.

Biện pháp khắc phục khi không đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động

Khi doanh nghiệp hoặc đơn vị sử dụng lao động phát hiện việc không đóng Bảo hiểm xã hội đúng pháp luật hoặc bị cơ quan BHXH, thanh tra yêu cầu khắc phục hiện trạng này thì nên nhanh chóng thực hiện các biện pháp sau:

Đóng bù ngay toàn bộ số tiền BHXH, BHTN, BHYT mà doanh nghiệp nợ hoặc chưa đóng.
Nộp thêm tiền chậm đóng/trốn đóng: theo quy định từ 01/7/2025, doanh nghiệp phải nộp thêm lãi 0,03%/ngày tính trên số tiền trốn/chậm đóng.
Cập nhật và hoàn thiện hồ sơ, danh sách lao động tham gia bảo hiểm: nếu trước đó doanh nghiệp không lập đầy đủ danh sách người lao động thì cần bổ sung ngay, đảm bảo quyền lợi BHXH cho người lao động. Đây cũng là biện pháp để tránh bị coi là “trốn đóng”.
Tự chủ động kiểm tra, rà soát nội bộ: doanh nghiệp nên kiểm tra lại toàn bộ các hợp đồng lao động, bảng lương, kê khai đóng BHXH từ trước đến nay để phát hiện sớm sai sót, nợ đọng, tránh bị thanh tra hoặc khởi tố.
Hợp tác với cơ quan quản lý BHXH, thực hiện theo yêu cầu khi bị đôn đốc: nếu bị đôn đốc bởi cơ quan bảo hiểm, nên đóng đủ, hoàn tất thủ tục đăng ký, không né tránh để tránh để tránh làm tăng thêm tính chất nghiêm trọng của hành vi không đóng Bảo hiểm xã hội.

Luật sư tư vấn – bào chữa tội trốn đóng bảo hiểm

Khi doanh nghiệp hoặc cá nhân có nguy cơ bị khởi tố hình sự vì “trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động” thì nên cân nhắc tìm đến luật sư chuyên về lao động, an sinh xã hội, hình sự kinh tế để được tư vấn, bào chữa. Luật sư có thể:

Phân tích xem hành vi có thực sự cấu thành tội “trốn đóng bảo hiểm xã hội” theo định nghĩa tại Điều 39 Luật BHXH 2024 và có đáp ứng đủ yếu tố cấu thành tội tại Điều 216 Bộ luật Hình sự hay không. Có trường hợp doanh nghiệp nợ BHXH do khó khăn tài chính, do thiên tai có thể được loại trừ trách nhiệm hình sự nếu có lý do chính đáng.
Hướng dẫn thực hiện các biện pháp khắc phục như đóng bù, nộp lãi, lập danh sách, hoàn tất hồ sơ đúng pháp luật để giảm nhẹ tính nghiêm trọng của hành vi hoặc tránh truy cứu hình sự.
Trong trường hợp bị khởi tố: lên phương án bào chữa, đưa ra các chứng cứ có lợi để xin hưởng tình tiết giảm nhẹ hoặc miễn trách nhiệm hình sự nếu có căn cứ.
Đại diện doanh nghiệp hoặc cá nhân làm việc với cơ quan tố tụng, soạn hồ sơ, bảo vệ quyền lợi, tránh hình phạt nặng, bảo vệ uy tín và quyền lợi hợp pháp.

Liên hệ Luật sư hình sự

Việc không đóng bảo hiểm xã hội, dù là cố ý trốn đóng hay chậm đóng, đều có thể dẫn đến xử phạt nặng và thậm chí bị truy cứu hình sự nếu gây thiệt hại lớn cho người lao động và quỹ BHXH. Doanh nghiệp, giám đốc và kế toán trưởng cần tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ đóng BHXH để tránh rủi ro pháp lý. Khi phát sinh vi phạm, việc nhanh chóng khắc phục, nộp đủ số tiền còn thiếu và tham khảo ý kiến luật sư là giải pháp quan trọng giúp giảm nhẹ trách nhiệm và ổn định hoạt động doanh nghiệp.

Liên hệ tới Luật sư của chúng tôi tại Văn phòng, chi nhánh ở: Hà Nội; TP. Hồ Chí Minh; Đà Nẵng, Khánh Hòa; Hà Tĩnh; Nhật Bản;… theo các phương thức sau: