Hoạt động cho vay nặng lãi ngày càng diễn ra phổ biến, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế chung có chiều hướng đi xuống, việc tạo ra thu nhập gặp nhiều khó khăn. Hoạt động tiêu cực này kéo theo nhiều hệ luỵ, khiến người vay rơi vào vòng xoáy nợ, là nguyên nhân gián tiếp dẫn tới các hành vi bạo lực, cưỡng đoạt và các tội phạm khác. Pháp luật Việt Nam quy định cả chế tài hành chính lẫn hình sự để xử lý hành vi này. Bạn đọc có thể tham khảo nội dung dưới đây để nắm được Tội cho vay nặng lãi bị xử lý thế nào? Hoặc liên hệ tới Luật Hùng Bách theo Hotline 0983.499.828 (zalo) để được tư vấn cụ thể.
Lãi suất bao nhiêu thì bị coi là cho vay lãi nặng?
Vấn đề lãi suất trong hoạt động cho vay được quy định tại điều luật liên quan trong Bộ luật Dân sự và Bộ luật hình sự. Theo khoản 1 Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015
“Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay”
Do đó, 20%/năm được coi là mức lãi suất cao nhất hợp pháp mà bên cho vay được phép áp dụng đối với các giao dịch cho vay thông thường.
Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015 xác định rằng hành vi cho vay với mức lãi suất gấp 5 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại Bộ luật Dân sự sẽ có dấu hiệu của tội “cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”. Do đó, khi lãi suất thực thu từ 100%/năm trở lên thì mới đạt “gấp 05 lần trở lên” để xét đến trách nhiệm hình sự. Đây là tiêu chí về tỉ lệ (%) để phân biệt giữa lãi cao (vi phạm dân sự/hành chính) và lãi nặng có thể là tội phạm hình sự.
Lưu ý thực tiễn: có trường hợp hợp đồng vay không ghi rõ lãi suất hoặc thỏa thuận trả lãi nhưng không ghi số tiền cụ thể thì khi tranh chấp, pháp luật hướng dẫn xác định lãi suất theo quy định (ví dụ xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn tại thời điểm trả nợ). Vì vậy nếu người vay cho rằng mình bị vay tiền lãi suất cao thì cần kiểm tra hợp đồng, hóa đơn, chứng cứ thực tế để xác định lãi suất thực tế đã trả cho bên cho vay.
Thu lợi bất chính bao nhiêu thì bị khởi tố?
Yếu tố thu lợi bất chính là điều kiện then chốt để xác định hành vi cho vay lãi nặng bị truy cứu hình sự và quyết định khung hình phạt cụ thể. Điều 201 Bộ luật Hình sự quy định người cho vay nếu có hành vi cho vay lãi nặng nhằm thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên là đã có thể xem xét truy cứu hình sự.
Ngoài ra, số tiền thu lợi bất chính khác nhau thì có thể áp dụng các khung hình phạt khác nhau. Số tiền thu lợi bất chính càng cao thì càng bị xem xét áp dụng hình phạt nặng hơn.
Thu lợi bất chính là số tiền lãi vượt quá mức lãi suất vay cao nhất theo quy định của Bộ luật Dân sự và các khoản thu trái pháp luật khác của người vay. Nhiều trường hợp người cho vay thu lợi bất chính là tài sản khác không phải là tiền thì số tiền thu lợi bất chính là khoản được quy đổi thành tiền tại thời điểm chuyển giao tài sản vay.
Cho vay lãi nặng có bị đi tù không?
Nếu hành vi cho vay tiền lãi suất cao thỏa mãn dấu hiệu cấu thành tội phạm và có thêm các tình tiết khác kèm theo thì người phạm tội có thể bị xem xét áp dụng hình phạt tù có thời hạn. Cụ thể:
- Phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm khi: cho vay với lãi suất gấp 05 lần mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
- Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm: thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên.
- Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Trường hợp xử phạt hành chính: Nếu lãi suất vượt mức mà Bộ luật dân sự quy định nhưng chưa đến mức bị xem xét xử lý hình sự thì hành vi đó có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP với mức phạt tiền từ khoảng 10 – 20 triệu (tùy hành vi cụ thể) và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp đã thu được.
Người vay có tố cáo cho vay lãi nặng được không?
Người vay hoàn toàn có quyền tố cáo/khởi kiện khi bị cho vay tiền lãi cao hoặc bị cưỡng chế, thu giữ tài sản trái pháp luật.
- Tố giác, tố cáo tội phạm: Nếu người vay cho rằng bên cho vay đã có dấu hiệu cho vay nặng lãi, người vay hoặc người bị hại có quyền trình báo cơ quan Công an để đề nghị xem xét khởi tố hình sự. Cơ quan điều tra sẽ căn cứ chứng cứ (hợp đồng; phiếu thu; tin nhắn; lời khai;…) để xác minh, quyết định về việc khởi tố hành vi cho vay lãi nặng.
- Khởi kiện dân sự: Nếu người vay có mong muốn được đòi lại tài sản, yêu cầu huỷ bỏ hợp đồng vay có điều khoản trả lãi cao không phù hợp với quy định pháp luật thì người vay có thể khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu xác định lại lãi suất đúng với quy định pháp luật, hủy điều khoản trái pháp luật, buộc trả lại số tiền lãi đã thu vượt quá mức quy định.
Luật sư bào chữa tội cho vay lãi nặng
Khi bị khởi tố về hành vi cho vay lãi nặng, bị can/bị cáo nếu có điều kiện nên tìm tới sự hỗ trợ của Luật sư giỏi chuyên về hình sự. Luật sư sẽ:
- Kiểm tra, thu thập chứng cứ pháp lý: Luật sư sẽ kiểm tra hợp đồng, chứng từ thu tiền, sao kê, tin nhắn, bản kê lãi thực thu – nhằm xác định mức lãi suất thực tế, cách tính lãi để xem có đủ yếu tố cấu thành tội phạm hay không, đồng thời kiểm tra số tiền thu lợi bất chính thực tế.
- Phân tích quy định của pháp luật để khách hàng hiểu được: Với chuyên môn pháp lý của mình, Luật sư sẽ xem xét, đối chiếu các quy định của pháp luật để xác định cách tính lãi, thời điểm bắt đầu tính lãi, số tiền lãi thực tế thu được,…. Nếu có căn cứ cho thấy hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự, luật sư sẽ đề nghị cơ quan tố tụng xem xét lại hoặc chuyển xử lý hành chính.
- Tư vấn phương án giảm nhẹ trách nhiệm hình sự: Luật sư có thể đề xuất biện pháp khắc phục – hoàn trả số tiền thu lãi cao, bồi thường thiệt hại, hòa giải, thương lượng với bị hại – để đề nghị giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trong tố tụng, tránh cho khách hàng bị truy cứu trách nhiệm với mức án cao không cần thiết.
- Tư vấn phòng ngừa rủi ro: Với những người thường xuyên cho vay và lấy đó làm nghề nghiệp ổn định thì luật sư tư vấn cách tổ chức hoạt động sao cho đúng với quy định pháp luật, tránh để rơi vào tình huống vi phạm pháp luật.
Liên hệ luật sư tư vấn hình sự Luật Hùng Bách
Pháp luật hiện hành quy định rõ ràng để ngăn chặn hành vi cho vay nặng lãi, đặc biệt khi lãi suất vượt 5 lần mức hợp pháp và bên cho vay thu lợi bất chính đến ngưỡng bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Người vay hoàn toàn có quyền tố cáo hoặc khởi kiện khi bị áp đặt cho vay tiền lãi cao, từ đó yêu cầu trả lại phần lãi đã thu trái phép và được pháp luật bảo vệ. Ngược lại, người cho vay cần tuân thủ giới hạn lãi suất và thực hiện giao dịch minh bạch để tránh rủi ro pháp lý. Trong mọi tranh chấp hay tố tụng liên quan đến vay tiền lãi suất cao, luật sư luôn đảm bảo phát huy vai trò bảo vệ quyền lợi cho khách hàng của mình.
Liên hệ tới Luật sư của chúng tôi tại Văn phòng, chi nhánh ở: Hà Nội; TP. Hồ Chí Minh; Đà Nẵng, Khánh Hòa; Hà Tĩnh; Nhật Bản;… theo các phương thức sau:
- Email: Luathungbach@gmail.com
- Điện thoại: 0983.499.828 (zalo)
- Fanpage: https://www.facebook.com/LuatHungBach
- Website: https://luathungbach.vn
Trân trọng!
